Of lootboxes gokken zijn, hangt af van aan welke kant van de grens je de vraag stelt. De Belgische Kansspelcommissie concludeerde in april 2018 dat betaalde lootboxes onder de Kansspelwet vallen. De Nederlandse Raad van State besliste op 9 maart 2022 precies het omgekeerde: de packs in FIFA zijn geen zelfstandig kansspel. Hetzelfde digitale pakketje, twee buurlanden, twee tegengestelde uitkomsten.
Dat verschil is geen toeval en ook geen slordigheid. Het komt voort uit twee wetten die het begrip kansspel anders afbakenen. Diezelfde juridische verschillen spelen ook een rol bij de beoordeling van andere online gokproducten, waaronder de top casino sites zonder Cruks. Uiteindelijk bepaalt de nationale regelgeving nog altijd welke games en kansspelmechanismen je in welk land op je telefoon krijgt.
Wat de Belgische Kansspelcommissie in april 2018 onderzocht
De Belgische toezichthouder publiceerde op 25 april 2018 een onderzoeksrapport over vier grote games. Toenmalig minister van Justitie Koen Geens had het onderzoek besteld na de rel rond Star Wars Battlefront II, die eind 2017 de spelerscommunity in brand zette. Ingenieurs, juristen en IT-specialisten analyseerden Overwatch, FIFA 18, Counter-Strike: Global Offensive en Battlefront II.
De conclusie was hard. Bij FIFA 18, Overwatch en Counter-Strike: Global Offensive vormde het systeem van lootboxes volgens de commissie een kansspel in de zin van de Belgische wet. Battlefront II ontsprong de dans, niet omdat het spel netter in elkaar zat, maar omdat EA de betaalde lootboxes er na de publieke woede alsnog uit had gehaald.
De toets bestond uit vier vragen: is er een spelelement, is er een inzet, kan die inzet leiden tot winst of verlies, en speelt toeval een rol. Directeur Peter Naessens vatte het oordeel samen door te stellen dat betaalde lootboxes geen onschuldig onderdeel zijn van een spel dat zich als behendigheidsspel presenteert, en dat geen enkele beschermende maatregel uit de kansspelsector wordt toegepast.
België heeft nooit een lootboxwet geschreven
Dit is het detail dat in bijna elke samenvatting sneuvelt. Er bestaat in België geen wet tegen lootboxes. De Kansspelcommissie paste gewoon de Kansspelwet van 7 mei 1999 toe, een tekst die geschreven werd toen niemand had gehoord van in-game valuta.
Dat maakt de sancties ook zo zwaar. Wie zonder vergunning een kansspel aanbiedt, riskeert in België boetes tot 800.000 euro en celstraffen tot vijf jaar, bedragen en termijnen die kunnen verdubbelen wanneer minderjarigen in het spel zijn. Voor een uitgever is dat een categorie risico die je niet neemt voor een markt van elf miljoen mensen.
Het rapport bevatte bovendien een verwijt aan het adres van PEGI. Het Europese leeftijdssysteem beoordeelde volgens de commissie wel de inhoud van een game, maar keek niet naar het systematisch inzetten, winnen en verliezen van echt geld. Onthoud die zin, want acht jaar later komt hij terug.
Waarom Nederland dezelfde strijd verloor
De Nederlandse Kansspelautoriteit was er zelfs eerder bij. Op 19 april 2018, zes dagen vóór het Belgische rapport, publiceerde de Ksa het onderzoek “Een buit of een last”. Van tien onderzochte games bleken er vier in strijd met de Wet op de kansspelen. Bedrijven kregen tot 20 juni 2018 om hun spel aan te passen.
Het Nederlandse criterium was alleen smaller dan het Belgische. De Ksa vond een lootbox pas verboden wanneer toeval de inhoud bepaalt én de prijs buiten het spel verhandelbaar is, want dan heeft die prijs economische waarde. In België volstond de betaling en het toeval op zich.
Op dat verschil liep de zaak tegen EA stuk. De Ksa legde de uitgever in oktober 2019 een last onder dwangsom op die volgens de toezichthouder kon oplopen tot tien miljoen euro. De rechtbank Den Haag gaf de Ksa in oktober 2020 gelijk. De Raad van State vernietigde die uitspraak op 9 maart 2022 met een redenering die kort en dodelijk is: het verkrijgen en openen van packs is geen spel op zichzelf, het voegt een kanselement toe aan een behendigheidsspel. Tegen de hoogste bestuursrechter is geen beroep mogelijk.
In december 2024 legde minister Beljaarts van Economische Zaken in antwoord op Kamervragen precies uit waarom Nederland niet kon doen wat België deed. De Belgische kansspelwet hanteert simpelweg een andere definitie. Een motie van CDA-Kamerlid Bontenbal uit 2022 voor een verbod heeft nooit tot wetgeving geleid.
Wat spelers hier in de praktijk van merken
De gevolgen zijn zichtbaar in je app store. Blizzard bracht Diablo Immortal in 2022 niet uit in België en Nederland en verwees daarbij expliciet naar de lootboxwetgeving. Lost Ark en Blue Archive kwamen om dezelfde reden nooit naar deze markten. Pokémon Trading Card Game Pocket is in België geblokkeerd vanwege de willekeurige boosters.
Andere uitgevers kozen voor een aangepaste versie. Nintendo haalde op 4 oktober 2022 de gacha-lootboxes uit Mario Kart Tour en verving ze door een winkel waarin je ziet wat je koopt. Overwatch bleef in België beschikbaar, maar je kon er geen credits kopen om kisten mee te openen, alleen credits die je in het spel verdient. 2K Games schrapte de lootboxes uit NBA 2K19 en mocht de jubileumeditie in België alsnog niet verkopen.
Tegelijk is de handhaving verre van sluitend. Gacha-titels als Genshin Impact zijn in België gewoon te spelen, en Nederlandse media constateerden al in 2022 dat het Belgische verbod grotendeels genegeerd wordt. Voor twee kleine markten bouwt een uitgever liever een regionale blokkade dan een ander verdienmodel.
Japan en China kozen een heel andere route
Japan greep het eerst in, en niet via het gokrecht. Op 18 mei 2012 verklaarde de Consumer Affairs Agency de zogeheten kompu gacha ontoelaatbaar, het systeem waarbij je een complete set willekeurige items moet verzamelen om een zeldzaam item vrij te spelen. De grondslag was consumentenbescherming, een wet uit 1962 over misleidende aanbiedingen.
De markt reageerde meteen. De aandelen van sociale gamebedrijven als GREE en DeNA kelderden binnen een handelsdag. De sector organiseerde zich vervolgens zelf via de branchevereniging JOGA en begon drop rates te publiceren. De gewone gacha is in Japan nooit verboden, en juist dat onderscheid stuurt het wereldwijde debat nog steeds.
China koos voor transparantie met tanden. Sinds 2016 en 2017 moeten uitgevers de kans op elk item openbaar maken, met daarnaast beperkingen op de verkoop van willekeurige items aan minderjarigen.
Het debat verhuist van gokrecht naar consumentenrecht
Hier zit de echte kentering, en Nederland speelt er een hoofdrol in. Op 21 maart 2025 nam het CPC-netwerk van Europese consumentenautoriteiten zeven Key Principles aan over in-game virtuele valuta. Ze werden voorbereid onder leiding van de Nederlandse Autoriteit Consument en Markt en de Noorse consumentenautoriteit.
De kern is niet of een pakje een kansspel is, maar of de prijs eerlijk zichtbaar is. Digitale content moet in echt geld worden getoond, spelers mogen niet gedwongen worden virtuele munten te kopen, het herroepingsrecht blijft gelden en kinderen krijgen extra bescherming. De principes zijn niet bindend, maar ze geven aan waar de handhaving heen gaat. De Europese Commissie organiseerde er op 3 juni 2025 een stakeholderoverleg over.
Daarachter staat de Digital Fairness Act, waarvan het Commissiewerkprogramma 2026 het voorstel plaatst in het vierde kwartaal van 2026. Aanname vóór 2027 is onwaarschijnlijk. Dat Nederland de zaak tegen EA verloor onder het gokrecht en nu vooroploopt onder het consumentenrecht is geen ironie, het is een strategiewissel.
Vanaf juni 2026 kijkt PEGI ook naar het verdienmodel
Op 12 maart 2026 kondigde PEGI zijn interactive risk categories aan, volgens juristen de grootste hervorming van het systeem in meer dan tien jaar. Vanaf juni 2026 krijgt elke nieuw ingediende game met paid random items, de verzamelterm voor lootboxes, kaartpakketten en gacha, standaard minimaal een PEGI 16. Social casino games gaan naar 18, net als games met NFT’s of blockchainmechanismen. Aanbiedingen die beperkt zijn in tijd of aantal leveren minimaal een 12 op.
De hervorming heeft één groot gat. Ze geldt alleen voor nieuw ingediende titels, dus bestaande games worden niet opnieuw beoordeeld. EA Sports FC 26 houdt daardoor zijn huidige lage classificatie, terwijl een volgende editie met Ultimate Team-packs op 16 zou uitkomen.
En zo komt de zin uit 2018 terug. De Belgische commissie verweet PEGI destijds dat het wel naar geweld keek en niet naar geld. Acht jaar later doet PEGI precies dat, zonder dat er ergens een lootboxverbod is aangenomen.
Wat vind jij: is een pakje met willekeurige spelerskaarten hetzelfde als een gokje, of gaat die vergelijking niet op?
